Việc thiết kế cảnh quan chùa nhằm đáp ứng nhu cầu bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa, hướng đến tạo dựng không gian hài hòa, kết nối giữa con người, thiên nhiên và tâm linh. Với mục tiêu đó, thiết kế cảnh quan cho Chùa Đông Sơn cần phải cân bằng giữa yếu tố thẩm mỹ, công năng và tinh thần Phật giáo, góp phần làm nổi bật vẻ đẹp kiến trúc truyền thống và tạo cảm giác thanh tịnh cho những người ghé thăm.

Điều kiện tự nhiên và yếu tố địa phương đặc biệt 

Dự án Chùa Đông Sơn nằm tại phường Hàm Rồng, thành phố Thanh Hóa. Đây là một địa phương có điều kiện tự nhiên đặc biệt:

Khí hậu:

Khu vực Thanh Hóa chịu ảnh hưởng của khí hậu nhiệt đới gió mùa. Đặc điểm này đòi hỏi cảnh quan phải:

• Chọn các loại cây xanh phù hợp với môi trường khí hậu, có sức chịu đựng tốt với điều kiện nóng ẩm và lạnh khô.
• Thiết kế thoát nước hiệu quả để tránh ngập úng vào mùa mưa.
• Đảm bảo sự thông thoáng và che chắn cho không gian sinh hoạt ngoài trời vào mùa hè.

Hướng nắng:

• Khu đất khá thoáng, nhưng ít đón được nắng sáng do bị chặn lại bởi núi Rồng ở phía Đông. 
• Sân trước bị ảnh hưởng nhiều bởi nắng hướng Tây và Tây Nam rất nóng. 
• Cần có phương án che chắn bằng cảnh quan cho phù hợp. 
• Khu vực thích hợp trồng nhiều loại cây bóng mát có tán rộng và cây bụi ưa sáng.

Hướng gió đông bắc: 

Gió Đông Bắc bị cản lại bởi ngọn núi Rồng, và đi qua mặt lưng của các khối kiến trúc, giảm thiểu được các tác động tiêu cực lên khu đất.

Hướng gió đông nam: 

• Khu đất đón được gió Đông Nam tự nhiên. 
• Các vùng đón gió mát Đông Nam, ưu tiên bố trí các không gian chính. 
• Có thể trồng các loại cây có hoa thơm, hạn chế trồng nhiều cây bóng mát cản gió.

View nhìn: 

• Với hai mặt giáp đường, khu đất có nhiều hướng tiếp cận thuận tiện, tạo điều kiện thuận lợi để quy hoạch các lối vào chính và phụ.
• Có các hướng view nhìn và trục cảnh quan rõ ràng chạy qua khu đất. Khai thác tối đa các hướng view nhìn đẹp về núi Rồng, tạo không gian mở ở các vị trí phù hợp để du khách có thể chiêm ngưỡng vẻ đẹp tự nhiên.
• Điểm nhấn nội khu có thể được đặt dọc theo tuyến cảnh quan chính của khu đất, kết nối các khu vực chức năng quan trọng.

Phong cách thiết kế cảnh quan

Phong cách thiết kế cảnh quan cho dự án Chùa Đông Sơn tập trung vào việc tạo dựng một không gian thanh tịnh, yên bình, phù hợp với chức năng tâm linh của chùa. Mục tiêu cốt lõi là gắn kết con người với thiên nhiên thông qua việc đưa vào mảng xanh, bảo tồn hệ thực vật hiện trạng và kết hợp các yếu tố cảnh quan một cách hài hòa, bền vững.

Phong cách này đáp ứng nhu cầu thẩm mỹ, hướng đến sự cân bằng giữa yếu tố truyền thống và hiện đại, giúp chùa trở thành một điểm đến văn hóa và tâm linh nổi bật tại khu vực. Phong cách thiết kế cảnh quan có những đặc điểm nổi bật sau:

• Không gian thanh tịnh, gần gũi với thiên nhiên: Không gian cảnh quan được xây dựng với trọng tâm là sự yên bình và thanh tịnh, giúp du khách dễ dàng tìm thấy sự an nhiên trong tâm hồn.
• Tận dụng các yếu tố tự nhiên sẵn có: Phong cách thiết kế tôn trọng địa hình và hệ sinh thái tự nhiên của khu đất. Các hàng cây sẵn có đóng vai trò là nền tảng cho thiết kế, được bổ sung thêm các loại cây phù hợp để tạo sự hài hòa tổng thể.
• Hài hòa giữa truyền thống và hiện đại: Thiết kế cảnh quan kế thừa giá trị truyền thống và kết hợp những yếu tố hiện đại, tạo nên một tổng thể hài hòa.

Ý tưởng thiết kế cảnh quan dự án 

Ý tưởng thiết kế tổng mặt bằng

Không gian được chia thành hai khu chính là Khu Lễ và Khu Hội với đặc điểm và mục đích sử dụng khác biệt:

Khu Lễ 

Khu vực này được định hướng thiết kế bám theo trục Thần Đạo, mang tính trang nghiêm và đối xứng:

• Trục Thần Đạo: Là trục chính kết nối từ miếu thần qua cổ tự đến cổng chùa, tạo sự liền mạch, trang trọng và định hướng rõ ràng cho không gian cảnh quan.
• Hướng tiếp cận:
  • Từ đường dân sinh: Lối vào chính dẫn đến sân chùa, thuận tiện cho người dân và du khách tiếp cận không gian lễ bái.
  • Từ phía miếu thần: Đề xuất bãi đỗ xe nhỏ nằm dưới tán cây bóng mát, hạn chế tác động lên cảnh quan tự nhiên.
• Hồ súng trung tâm: Bố trí hồ súng ở giữa khuôn viên để tạo điểm nhấn cảnh quan, điều hòa không khí, và giảm mật độ sân đá. Hồ súng không chỉ mang giá trị thẩm mỹ mà còn có ý nghĩa phong thủy, tượng trưng cho sự thanh tịnh và giác ngộ.
• Giữ lại hai hàng cây cổ thụ hiện trạng, đóng vai trò cốt lõi trong việc tạo bóng mát và kết nối không gian xanh. Bổ sung hàng cây bóng mát cắt tỉa ở hướng Tây để chắn nắng, thay thế hàng rào đá bằng hàng rào cây xanh cắt tỉa mềm mại, tự nhiên.
• Cây bonsai: Bố trí lại vị trí các cây bonsai hiện trạng, đề xuất sử dụng chậu đồng nhất về phong cách thiết kế, phân định rõ cây chính và cây phụ để tăng điểm nhấn thẩm mỹ.

Khu Hội 

Khu Hội vẫn giữ ngôn ngữ mềm mại nhưng đưa mảng xanh nhiều hơn, các mảng xanh tạo đồi cảnh quan tăng sức hấp dẫn hơn. Kết hợp cảnh quan thiền với mảng cây xanh.

• Cảnh quan thiền:
  • Các khu vực thiền được thiết kế với đường nét mềm mại, sử dụng sỏi, đá, và cây xanh để tạo sự thanh thoát.
  • Các mảng xanh lớn được tạo thành đồi cảnh quan nhằm tăng tính hấp dẫn thị giác và làm đa dạng hóa không gian.
• Mảng xanh:
  • Sử dụng nhiều loại cây bụi, thảm cỏ và cây xanh để tạo sự phong phú cho cảnh quan.
  • Kết hợp các loại cây có hoa, mùi hương nhẹ để mang lại cảm giác thư thái, phù hợp với không gian thiền định.

Ý tưởng tạo hình 

Ngôn ngữ mềm mại, vườn thiền lấy hình tượng KHỔ HẢI (biển khổ), tâm sáng sẽ thấy bờ.

Đường nét tạo hình:

• Các lối đi trong vườn thiền được thiết kế uốn lượn, mô phỏng dòng nước chảy nhẹ nhàng, mang ý nghĩa vượt qua khổ ải để đến với sự thanh thản và giác ngộ.
• Sử dụng vật liệu tự nhiên như đá, sỏi, và gỗ để đảm bảo sự hài hòa với môi trường xung quanh.

Tiểu cảnh:

• Bố trí các tiểu cảnh đá tảng hoặc đèn đá truyền thống dọc theo các lối đi, tạo điểm nhấn độc đáo và tăng tính liên kết với văn hóa Phật giáo.

Ý tưởng về vật liệu, chiếu sáng

Tận dụng những vật liệu đặc trưng có sẵn từ địa phương, vừa giảm thiểu chi phí vận chuyển, giá thành rẻ và góp phần gìn giữ bản sắc kiến trúc của địa phương. 

Chiếu sáng cảnh quan tập trung nhấn vào một số khóm cây chính trong sân, vừa giúp chiếu sáng trong sân chùa vừa tăng thêm tính thẩm mĩ vào buổi tối. 

Sử dụng những tiện ích được làm từ các vật liệu tự nhiên như gỗ, đá,.. mang lại cảm giác mộc mạc, hài hòa.

Ý tưởng cây xanh

Hàng rào xanh:

• Sử dụng cây duối hoặc chè xanh để làm hàng rào. Đây là những loại cây có tán đẹp, dễ cắt tỉa, vừa chắn nắng hướng Tây vừa tạo vẻ đẹp truyền thống.
• Bố trí hàng rào trúc xung quanh khu vực để tăng tính thẩm mỹ và sự riêng tư.

Cây bóng mát:

• Giữ lại các cây hiện trạng như xoài, đa, đại, sang để bảo tồn vẻ đẹp tự nhiên và tạo bóng mát.
• Bổ sung thêm các cây như long não, sa la – những loại cây gắn liền với văn hóa Phật giáo, có giá trị phong thủy cao.

Cây bụi và cây thảm:

• Kết hợp các loại cây bụi như nguyệt quế, bạch trinh biển, cao cẳng sọc, và hồng phụng để tăng độ phủ xanh và làm đẹp không gian.
• Bố trí các cây có hoa thơm như mộc hương, nhài Nhật, nhài ta ở những khu vực thiền để mang lại cảm giác thư giãn, thanh tịnh. 

Dự án thiết kế cảnh quan Chùa Đông Sơn không chỉ là một công trình kiến trúc mang giá trị văn hóa và tâm linh, mà còn là sứ mệnh bảo tồn và lan tỏa những giá trị truyền thống quý báu của dân tộc. Với vai trò là đơn vị thiết kế, Mein Garten tự hào được đồng hành trong hành trình xây dựng không gian cảnh quan cho chùa. Bằng sự kết hợp giữa chuyên môn, sự am hiểu văn hóa bản địa và sự sáng tạo không ngừng, Mein Garten cam kết mang đến giải pháp thiết kế thi công cảnh quan hoàn hảo, đáp ứng kỳ vọng của cộng đồng và góp phần tạo nên một không gian tâm linh trang nghiêm, thanh tịnh.